Sənaye robotu, ISO 8373 standartına uyğun olaraq sənaye tətbiqlərində istifadə olunan, avtomatik idarə olunan, yenidən proqramlaşdırıla bilən, çoxməqsədli, üç və ya daha çox proqramlaşdırıla bilən oxları olan sabit və ya mobil manipulyatordur.
Sənaye robotları qaynaq, rəngləmə, montaj və məhsulun yoxlanılması və sınaqlarda yüksək davamlılıq, sürət və dəqiqliklə istifadə olunur. Sənaye robotu seçərkən nələrə diqqət edilməlidir? İlk öncə görüləcək iş üçün nə qədər sənaye robotları lazımdır sualını cavablandırmaqdan başlamaq düzgündür. Müəssisədə istehsal olunan məhsullar kütləvi istehsalla istehsal olunduğu üçün yüksək dəqiqlik tələb edən keyfiyyətdə və ya çox sayda istehsal oluna bilər. Bu vəziyyətdə sənaye robotları mühüm variant kimi görünür. Beləliklə, əl istehsalı ilə müqayisədə sənaye robotları ilə səmərəlilik və dəqiqlik əldə edilə bilər. Müəssisə daxilində sənaye robotları ilə istehsal variantı nöqtəsində müəyyən bir qərar verildikdə, istehsalın keyfiyyəti ilk növbədə hansı növ robotlarla həllini istiqamətləndirəcəkdir. “Sənaye robotları istehsalın hansı mərhələsində yer alacaq, məkanın təşkili necə olacaq, nə qədər lazımdır, ən səmərəli quraşdırma nə olmalıdır?” bu sualların cavabı ilə sənaye robotları hədəflənmiş səmərəliliyi təmin edir.
Müəssisə az-çox öz ehtiyaclarını müəyyən edə bilər, lakin sənaye robotları üçün seçim və quraşdırma işləri zamanı mütləq texniki məsləhət alınmalıdır. Beləliklə, ehtiyaclarını ən səmərəli şəkildə həll edərək məqsədinə çatır.
Kosmosla bağlı sual işarələri sənaye robotları üçün ən vacib sual işarələrindən biridir. İş sahəsini ən uyğun şəkildə istifadə etməyə meylli olduğundan, sənaye robotları üçün necə dəyişiklik edəcəyini bilmir. Ancaq bu barədə düşünəndə həll yolu daha sadə ola bilər. Pulsuz texniki məsləhət almaqla bunun öhdəsindən asanlıqla gələ bilərsiniz.
Müəssisələri düşündürən ən vacib suallardan biri qiymətdir. Biznes böyük məbləğlər ödəməli olacağını düşünür. Quraşdırma, istismar və təmir xərclərinin yüksək olacağını düşünə bilərsiniz. Bununla belə, bu, real yanaşma deyil, çünki sənaye robotları çox müxtəlifdir və yerinə yetirəcəkləri funksiyalar və ölçülər baxımından əvvəllər düşünüldüyündən daha münasibdir.
Sənaye robotu istehsalda müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirməkdə insan işçisinə kömək edən və ya tək işləmək qabiliyyətinə malik, yenidən proqramlaşdırıla bilən, avtonom və ya yarı müstəqil funksional maşındır. O, yalnız mexaniki və təkrarlanan tapşırıqları yerinə yetirə, əvvəlcədən proqramlaşdırılmış hərəkətlərlə obyektləri manipulyasiya edə bilər. O, məlumatları toplaya, emal edə və maşına daxil ola, işi optimallaşdıra və süni intellekt sayəsində davranışını ətraf mühitə uyğunlaşdıra bilər.
Robot sözünü ilk dəfə Çexoslovak yazıçısı Karel Çapek Rossumun “Universal Robotlar” pyesində işlədib. “Robota” sözü çex dilində “məcburi işçi” deməkdir. Bununla belə, ümumi təriflə robotları ottonom və ya əvvəllər proqramlaşdırılmış elektron cihazlar kimi təyin etmək olar. Robotlar kompüter idarəsi ilə yanaşı, uzaqdan idarəetmə ilə də idarə oluna bilər.
Robotlar bu gün böyük bir tarixi inkişaf yolu keçmişdir. İnsanların yaratdığı ilk robotlar; Əyləncə məqsədi ilə istehsal edilmişdir. Onları daxili mexanizmindən daha çox xarici görünüşü ilə maraqlanılırdı. Birdən çox tapşırıq tələb oluna bilməzdi, yeni tapşırıq üçün yenidən dizayn edilməli idi. Üzərində heç bir sensor yox idi. Bu gün robotlar insanların ehtiyaclarının böyük bir hissəsini qarşılamaq üçün hazırlanır. Hazırda robotlar sənayedə ən böyük istifadə sahəsini təşkil edir. İnsanlar zaman keçdikcə uzaqgörənliklə robotlara yaxınlaşdıqca, Isaac Asimov robotların məqsədinin insanlara xidmət etmək olduğunu bildirərək, robot qanunu adı altında məlumatları dərc etdi.
Üç maddədən ibarət olan bu qanun belədir; 1. Robot birmənalı olaraq insana zərər verə bilməz; 2. Robot birinci qanuna zidd olmamaq şərti ilə insanların verdiyi əmrlərə tabe olmalıdır; 3. Robot birinci və ikinci qanunlara zidd olmadığı müddətcə öz varlığını qorumalıdır.
Robotların zamanla inkişafını aşağıdakı mərhələdə təsvir edə bilərik:
Robot Pilotlar1930-cu illərdə təyyarə konstruktorları təyyarələr üçün avtopilot dizayn etdilər. Bunlara Avropada robot pilotlar deyilirdi. Eyni dövrdə divarları sprey boya ilə boyayan sənaye robotları da ilk dəfə hazırlanmışdır. Verilmiş tapşırığı yerinə yetirmək üçün bu maşınlar əvvəlcə təlim və məşq mərhələsindən keçir, bu mərhələdə etdikləri hərəkətlərin məlumatlarını qeydə alır, sonra isə bu qeyddən istifadə edərək hərəkətləri təkrarlayırdılar.
AVTOPİLOT ROBOT”Elektro” Robot1940-cı illərdə Westinghouse üfüqi müstəvidə tamamilə müstəqil hərəkət edən iki robot yaratdı. “Elektro” adlı robot rəqs edir, ona qədər hesablayır, siqaret çəkir və Westinghouse-un yeni məhsullarını təbliğ edirdi. Dostu robot it onun yanında gəzir, arxa ayaqları üstə qalxaraq hürürdü. İnsan müdaxiləsi olmadan ətrafını hiss etmək və reaksiya vermək üçün proqramlaşdırıla bilən ilk robot, süni intellekt laboratoriyalarında qavrayış və görmə ilə bağlı nəzəriyyələri yoxlamaq üçün nəzərdə tutulub. ELEKTRO ROBOTElektro robot – itLabirint həll edən siçanBelə tədqiqatlardan biri də 1940-cı illərdə Şennon tərəfindən hazırlanmış labirint həll edən siçandır. Bu siçan sadə öyrənmə alqoritmi ilə işləyirdi.Klod Şennon və labirint həll edən siçanSaat hissələri yığan robot1953-cü ildə Yaponiyanın Seiko firması müxtəlif növ saat hissələrini yığan miniatür robot hazırlayıb.DENDRAL ekspert sistem1965-ci ildə “DENDRAL” adlı ilk ekspert sistem proqramı hazırlanmışdır.TİBBİ EKSPERT SİSTEMViking və FURBY1976-cı ildə robot qolları Viking 1 və Viking 2 kosmik gəmilərində istifadə edildi 1998-ci ildə Robot oyuncaq FURBY buraxıldı.NASA 1976 – MARSA GEDƏN VİKİNG 1FURBY – Oyuncaq RobotAibo – Oyuncaq robot1999-cu ildə Sony yeni oyuncaq və ev heyvanı Aibo-nu təqdim etdi.Aibo – Oyuncaq robot / Sony istehsalıİnsanabənzər ASİMO2000-ci ildə Honda özünün yeni insanabənzər robotu Asimo-nu dünyaya təqdim etdi.ASİMO 20002004-cü ildə Robototexnika sənayesi təkcə Şimali Amerikada 1,06 milyard dollarlıq iş həcminə çatdı!2008-ci ildə NASA-nın Phoenix robotu Marsda uğurla tədqiqat apardı.2008-ci Phoenix robotu Marsda2008-ci ildən sonra robotlar inkişaf etməyə davam etdi və bunu davam etdirir.AKINSOFT Robotları- 2009-cu ildə robotların AR-GE işlərinə başlayan AKINSOFT, təsvirin işlənməsi sahəsində 2 prototip istehsal etdi. Bu prototiplər üzərində proqram təminatı hazırlayan AKINSOFT Robototexnika Departamenti də insanabənzər prototip üzərində işə başlayıb. İnsanların əzələ quruluşunu araşdıraraq robotlarda istifadə oluna biləcək süni əzələ materialları üzərində çalışan AKINSOFT Robototexnika Departamenti, robotların səs qəbulu və səs bərpası sahəsində araşdırmalarını davam etdirir.Türkiyə istehsalı – AKINSOFT RobotlarıGeneral Motors Robonaut2010-cu ildə NASA və General Motors Robonaut-2 adlı yeni insanabənzər robot-kosmonavt hazırlamaq üçün qüvvələri birləşdirir. Çox çətin coğrafi şəraitdə təkbaşına işləyə biləcək və əvvəlcədən müəyyən edilmiş hədəflər üçün qərar vermə mexanizmlərini işə salacaq Robonaut-2, gələcəyin astronavtı olma yolundadır.General Motors Robonaut 22011-ci ildə Robot yeni 700 seriyasını elan edir, döşəmə təmizləyici robotlarda böyük irəliləyişləri özündə birləşdirir.2011-ci ildə Robot, Android əməliyyat sistemində işləyən və yaşlılar və xəstələr üçün evdə qulluq və ünsiyyətdə işləyən AVA adlı platformanı elan etdi.Android sistemi ilə işləyən AVA robotlarıAKINSOFT 2015AKINSOFT 2015-ci ildə robot fabrikləri yaradaraq, süni intellekt proqramları ilə işləyən insanabənzər robotların kütləvi istehsalına başlamağı planlaşdırır. Qavrama, danışma və öyrənmə kimi bir çox insana bənzər qabiliyyətlərə sahib olacaq bu robotlar həyatın hər sahəsində istifadə olunacaq. AKINSOFT istehsal etdiyi robotlar sayəsində insan biologiyasını pozan işləri robotlara etdirərək insanların həyat səviyyəsini yüksəldəcək.10 il müddətindəRobotlar 10 il kimi qısa müddətdə insanların səyahət yoldaşı, söhbət tərəfdaşı, alış-veriş tərəfdaşı və həmkarı olacaq. Robot Texnologiyaları Tətbiq və Araşdırma Mərkəzi Müdiri Dos. Dr. Robotların istehsal məqsədinə uyğun hərəkət etdiyini bildirən Savaş Dilibal, “Robotu yalan danışmaq üçün qursaq, tamamilə yalan danışacaq” dedi.
Previous
Next
Robotlar gündən-günə həyatımızın hər sahəsinə daxil olmağa başladı. Tezliklə, ünsiyyət qura və hətta dost ola biləcəyik. İstanbul Gedik Universiteti Mexatronika Mühəndisliyi Bölüm Başçısı və Robot Texnologiyaları Tətbiq və Araşdırma Mərkəzi Müdiri Dos. Dr. Savaş Dilibal robot sistemlərdəki son inkişaflardan və gələcəkdə bizi nələrin gözlədiyindən danışdı. Sənaye 4.0-ın ən mühüm komponentlərindən birinin robot sistemlər olduğunu ifadə edən Dos. Dr. “Hazırda avtomatlaşdırılmış robotlardan yarı avtonom və avtonom robotlara keçid var. Səhiyyədən tutmuş təhsilə qədər bir çox fərqli sahədə işləyəcək robotlara ehtiyac var. Bu araşdırmaların baş tutması üçün öyrənən robotların özbaşına hərəkət edə bilən avtonom sistemə keçməsi lazımdır və biz də geridə qalmamaq üçün prosesi yaxşı izləməliyik”.
1990-cı ildən sonra kütləvi və keyfiyyətli istehsalı təmin edən robot sistemlərin yolunun reallaşdığını ifadə edən Dos. Dr. Dilibal, “Robotların həyatımıza girməsi üçün 50 il uzun müddətdir. Texnologiya çox sürətlə inkişaf edir. 5-10 ildən sonra bəlkə də ən yaxın dostumuz robot olacaq. Qarşıdakı illərdə xarakterimizi və davranışlarımızı anlaya bilən və buna uyğun olaraq öz davranışlarını təhlil edə bilən robotlar görəcəyik. Robotlar bizim danışıqlarımızı anlayacaq.”
Texnologiya sahəsindəki inkişafın günü-gündən artdığını vurğulayan Dos. Dr. Dilibal, “Sensor texnologiyasındakı hər bir təkmilləşdirmə robotlara ətraf mühitlə daha yüksək səviyyədə ünsiyyət qurmağa imkan verir. Bununla belə, qabaqcıl AI alqoritmlərinin inkişafı robotları daha sürətli düşünməyə vadar edir. Təsvirin işlənməsi sahəsində irəliləyişlər robotlara sizi daha yaxşı görməyə və öz davranışlarını buna uyğun təyin etməyə imkan verir”.
İnsanların və robotların eyni mühitlərdə çalışacaqlarını və vaxt keçirəcəklərini ifadə edən Dos. Dr. Dilibal, “Robot psixologiyası sahəsində çalışacaq insanlar olacaq. Bəlkə də işlər çox asanlaşacaq və bu gün tənha olan insanların tənhalığının qarşısını almaq üçün bəzi robot sistemlər hazırlana bilər. Bizi psixoloji cəhətdən rahatlaşdıra bilərlər. Böyük şəklə baxdığınız zaman sizinlə eyni mühiti paylaşacaq, nə düşündüyünüzü və hiss etdiyinizi anlayacaq robotlarla yaşayacağıq. Biz bu cür ağıllı sistemlərə günü-gündən yaxınlaşırıq”, – deyə o bildirib.
Təsəvvür edin ki, növbəti dəfə restorana getdiyiniz zaman aşpazınız robotdur! Yaxud əməliyyat etdiyiniz zaman həkiminiz robotdur! Hətta ola bilər ki, növbəti dəfə Yaponiyaya gedəndə müştəri xidməti agentiniz də robot olsun! Bu, şişirtmə olsa da, robotlar aşpaz və həkimə çevrilməsə də, onlar bu sənayelərdə yemək hazırlamaq, səhiyyə və s. üçün geniş istifadə olunurlar. Əslində, robotlar öz dəqiqliyinə görə bu günlərdə demək olar ki, bütün sənaye sahələrində geniş tətbiq sahəsinə malikdirlər.
İstehsalat, kənd təsərrüfatı, əyləncə və s. kimi sənayelərdə çoxlu iş var ki ,onlar da çox dəqiqlik tələb edən darıxdırıcı monoton işi tələb edir. Belə vəziyyətlərdə robotlar insanlardan daha uyğundur, çünki onlar dəqiq, ağıllıdırlar və insanlar kimi darıxmırlar! Kosmos və sualtı kəşfiyyat kimi insanlar üçün çox təhlükəli olan vəzifələr də var. Burada da robotlar ən uyğundur, çünki onlar heç vaxt yorulmur və robotun öldürülmə şansı yoxdur! Bu üstünlüklərə görə, təsəvvür edə biləcəyiniz demək olar ki, bütün sənayelərdə robotların bir çox tətbiqi var.
Ancaq indi sənayedəki 10 ən yaxşı tətbiqlərə baxaq.
1. TƏHLÜKƏSİZLİK
Təhlükəsizlik robotu
Təsəvvür edin ki, bütün mühafizəçilər robotdur. Hətta oğrular belə qorxardı! Buna görə robotlar insanları qoruya biləcəkləri qədər təhlükəsizlik agentləri kimi təklif olunur və onlar insan mühafizəçiləri kimi təhlükə altında olmayacaqlar. Hazırda robot istehsal edən şirkətlər robot mühafizəçiləri insan təhlükəsizliyi üzrə məsləhətçilər ilə cütləşdirmək üzərində işləyirlər. Bu sahədə çox məşhur şirkət ABŞ- dakı Knightscope -dur ki, o, insan mühafizəçilərinə real vaxt rejimində, hərəkətə keçə bilən kəşfiyyatla kömək edə bilən avtonom təhlükəsizlik robotlarına malikdir. Bu robotlar silahlı soyğunçuluq, soyğunçuluq, məişət zorakılığı, fırıldaqçılıq, vurma və qaçış və s. kimi cinayətlərdə kömək edə bilər.
2.KOSMİK TƏDQİQATLAR
Ayda və Marsda tədqiqat aparan nəhəng “SpaceBok” robotu
Kosmosda astronavtlar üçün çox təhlükəli olan bir çox şey var. İnsanlar bütün günü Marsda torpaq nümunələri toplamaq və ya kosmosda olarkən kənardan onu təmir etmək üçün gəzə bilməzlər! Bu vəziyyətlərdə robotlar əla seçimdir, çünki o zaman insan həyatını itirmək şansı yoxdur. Beləliklə, NASA kimi kosmos institutları insanların edə bilmədiyi şeyləri etmək üçün tez-tez robotlardan və avtonom nəqliyyat vasitələrindən istifadə edirlər. Məsələn, Mars Rover, Marsda səyahət edən və maraqlı və ya vacib olan Mars qaya birləşmələrinin şəkillərini çəkən və sonra NASA alimlərinin araşdırması üçün onları Yerə göndərən avtonom robotdur.
3.ƏYLƏNCƏ
Bolt robotu üz tanıma ilə yanaşı video çəkilişlərdə də istifadə olunur
Robotlar əyləncə sənayesində də böyük cəlbedicidir. Tam olaraq aktyor və aktrisa ola bilməsələr də, filmlərdə və seriallarda kameranı idarə etmək, xüsusi effektlər vermək və s. üçün set arxasında istifadə oluna bilərlər. Onlardan kino kimi insana yaraşmayan, təkrarlanan cansıxıcı işlər üçün istifadə edilə bilər. Nəhayət, yaradıcı sənayedə, robotlar insanlar üçün çox təhlükəli olan, lakin döyüş filmində kaskadyor işləri görmək üçün də istifadə edilə bilər. Disney World kimi əyləncə parkları da müştərilərinin sehrli təcrübəsini artırmaq üçün avtonom robotlardan istifadə edir.
4.KƏND TƏSƏRRÜFATI
Məhsul yığımını həyata keçirən kənd təsərrüfatı robotu
Kənd təsərrüfatı bəşər sivilizasiyasının əsasını təşkil edən sahədir. Bununla belə, kənd təsərrüfatı həm də ideal hava şəraitindən, optimal torpaqdan və s. asılı olan mövsümi bir sahədir. Bundan başqa, kənd təsərrüfatında bir çox təkrarlanan tapşırıqlar var ki, onlar sadəcə fermerin vaxtının itkisidir və robotlar tərəfindən daha uyğun yerinə yetirilə bilər. Bunlara toxum səpmək, alaq otlarına qarşı mübarizə, məhsul yığımı və s. daxildir. Robotlar adətən məhsulun yığılması üçün istifadə olunur ki, bu da fermerlərə daha səmərəli işləməyə imkan verir. Təsərrüfatlarda alaq otlarını təmizləmək üçün istifadə edilən robota misal olaraq Ecorobotix-i göstərmək olar. O, günəş enerjisi ilə işləyir və mürəkkəb kamera sistemindən istifadə edərək alaq otlarını hədəfə almaq və püskürtmək üçün istifadə edilə bilər.
5.SƏHİYYƏ
Səhiyyə robotu – (DIH-HERO)
Robotlar səhiyyəni çox dəyişdi. Və hər şeyin daha yaxşı olması üçün! Onlar həkimlərə əməliyyatların daha dəqiq aparılmasında, ətrafların protezi kimi istifadə olunmasında, xəstələrə terapiyanın aparılmasında və s. kömək edə bilər. İmkanlar sonsuzdur. Buna misal olaraq da Vinçi robotu cərrahlara ürək, baş, boyun və digər həssas nahiyələrlə bağlı mürəkkəb əməliyyatları yerinə yetirməkdə kömək edə bilər. Onurğa xəsarətləri, vuruşlar və s. sonra reabilitasiya keçirən insanlara əlavə dəstək vermək üçün istifadə edilə bilən ekzoskeletlər kimi yaradılan digər robotik cihazlar da var.
6.TİBB VƏ ƏCZAÇILIQ
Robotik Aptek – Tibb robotu
Dərmanların kütləvi istehsalı və istehsalı prosesini avtomatlaşdırmaq üçün tibb sahəsində robot sistemlər tətbiq olunur. Robotlar istehsal prosesini sürətli və səmərəli edir.
7.SUALTI KƏŞFİYYAT
Underwater Robot – Sualtı tədqiqat robotu
Robotlar insanların asanlıqla çata bilmədiyi yerləri, məsələn, okeanın dərinliklərini kəşf etmək üçün əla seçimdir! Okeanın dərinliklərində çoxlu su təzyiqi var, bu o deməkdir ki, insanlar aşağı enə bilməz və sualtı qayıqlar kimi maşınlar da yalnız müəyyən bir dərinliyə gedə bilər. Dərin sualtı, nəhayət, xüsusi hazırlanmış robotlar vasitəsilə araşdırıla bilən sirli bir yerdir. Bu robotlar uzaqdan idarə olunur və onlar su bitkiləri və heyvanlar həyatı haqqında məlumat və şəkillər toplamaq üçün okeanın dərinliklərinə gedə bilirlər.
8.YEMƏK HAZIRLAYAN ROBOT
Yemək hazırlayan robot.
Bişirmək istəmirsiniz? Narahat olmayın, hətta sizin üçün tam yeməklər hazırlaya və yarada bilən robotlar var! Bu robot aşpazlar yüzlərlə müxtəlif reseptlərdən istifadə edərək yeməklər yarada bilirlər. İnsanların etməli olduğu tək şey istədikləri resepti seçmək və robotu həmin resept üçün lazım olan bütün inqrediyentlərdən ibarət əvvəlcədən qablaşdırılmış qablarla təmin etməkdir. Robot daha sonra yeməyi özbaşına bişirə bilər. Moley Robotics, usta aşpaz kimi yemək bişirə bilən robotla robotik mətbəx yaratmış belə robot şirkətlərindən biridir! Yemək bişirə bilmirsinizsə, narahat olmayın. Çünki indi bir robot edə bilər!
9.İSTEHSALAT
İstehsalat robotu
İstehsalat sənayesində qaynaq, yığma, qablaşdırma və s. kimi zehnin heç bir istifadəsini tələb etməyən çoxlu təkrarlanan və ümumi vəzifələr var. Bu tapşırıqlar robotlar tərəfindən asanlıqla yerinə yetirilir, eyni zamanda zehni cəhətdən çətin və yaradıcı işləri insanların öhdəsinə buraxır. Bu robotlar bir insanın rəhbərliyi və nəzarəti altında bu təkrarlanan və monoton işləri dəqiqliklə yerinə yetirmək üçün öyrədilə bilər. Bu seçim həm də təhlükəli və insanlar üçün zərərli ola biləcək istehsal prosesləri üçün ən yaxşısıdır.
10.AVTOMOBİL İSTEHSALINDA ƏN YAXŞI ROBOT TƏTBİQLƏRİ
Avtomobil istehsalında tətbiq olunan robotlar
Aşağıdakı robot tətbiqləri avtomobil sənayesində ən çox yayılmışdır [2]:
1. Birgə Robotlar
Bu birgə robotlar nəhəng montaj xətlərində digər robotlarla birlikdə işləmək üçün qurulub. Bu cür montaj xətlərinin düzgün işləməsi üçün robotlar idarəetmə və qaynaq robotları arasında əməkdaşlıq edir.
2. Robot Boyama
Peşəkar rəssamları tapmaq çətindir və iş olduqca zəhərlidir. Bu, onu robotlar üçün mükəmməl hala gətirir, çünki boya işi böyük bir boya sahəsi üzərində yüksək ardıcıl olmalıdır və israf edilmiş materialın miqdarının azaldılması zamanla kifayət qədər qənaət edə bilər.
3. Robot qaynaq
Robotik qaynaq uzun müddətdir ki, avtomobil sektorunda ən yaxşı robot tətbiqi olmuşdur, çünki hər bir avtomobil tamamlanmazdan əvvəl çox sayda qaynaq lazımdır. Hazır məhsulun yüksək dəyərini nəzərə alsaq, avtomatlaşdırmadan, məhsuldarlıq çox böyükdür.
4. Robotik montaj
Bir çox avtomobil zavodunda robotlar nasoslar və mühərriklər kimi daha kiçik komponentləri yüksək sürətlə yığırlar. Çox vaxt robotlar ötürmə qabiliyyətini artırmaq üçün ön şüşənin quraşdırılması və təkər montajı kimi vəzifələri yerinə yetirirlər.
5. Hissələrin Transferi və Maşın Tənzimlənməsi
Ərinmiş metalın tökülməsi, metal ştampların ötürülməsi və CNC maşınlarının yüklənməsi və boşaldılması robot tərəfindən ən yaxşı şəkildə yerinə yetirilir, çünki onlar təhlükəlidir. Ardıcıl olaraq az fasilələrlə tamamlandıqda onlar həm də böyük məhsuldarlıq mənbəyi ola bilər.
Robotlar avtomobil sənayesində uzun müddətdir istifadə olunur və bu gün onlar bir çox fərqli şəkildə istifadə olunur, lakin yuxarıda qeyd olunan 5 proqram bu sənayedə robototexnikanın ən çox istifadə edilən üsullarından bəziləridir.
11.HƏRBİ
Mega Hurtz zirehlə örtülmüş örtüyə və qülləyə quraşdırılmış öldürücü olmayan Peyntbol silahına malik Hərbi dərəcəli Taktik Robotdur. Teleoperativ Platformada 4WD var və əksər növ Off-Road Relyefini idarə edə bilir. Bir neçə bort kamerası operatora situasiya haqqında məlumat əldə etməyə imkan verir, çünki qurğu uzaqdan idarə olunur. Bu UGV və ya Pilotsuz Yer Aparatı adətən Hüquq-mühafizə və Taktiki əməliyyatlarda istifadə olunur. Mega Hurtz Chris Rogers tərəfindən dizayn edilmiş və tikilmişdir.
Robotların orduda da çoxlu tətbiqləri var. Onlar düşmən üzərində nəzarəti saxlamaq üçün dron kimi istifadə oluna bilər, həm də müxtəlif qüvvələrə hücum etmək üçün silahlı sistemlər və ya dost qüvvələrə kömək etmək üçün Medicare agentləri kimi istifadə edilə bilər. Hərbi sektorda istifadə edilən məşhur robotlardan bəzilərinə tank kimi görünən və düşmənləri çaşdırmaq üçün gözyaşardıcı qaz və lazerlər və hətta çıxılmaz vəziyyətlər üçün qumbaraatan olan MAARS (Modular Qabaqcıl Silahlı Robotik Sistem) daxildir. DOGO həm də düşmənin fəaliyyətini izləmək üçün kamerası və fövqəladə hallar üçün 9 millimetrlik tapançası olan taktiki döyüş robotudur!
12.MÜŞTƏRİ XİDMƏTİ
Sinqapurdakı Nadine adlı insanabənzər robot
Kosmetik məqsədlər üçün insanlara tam bənzəmək üçün hazırlanmış robotlar var. Bu robotlar, ilk növbədə, robototexnikanı təşviq etmək üçün yüksək görüntülü sahələrində müştəri xidməti sahəsində istifadə olunur. Belə nümunələrdən biri Sinqapurdakı Nadine adlı insanabənzər robotdur, o, əvvəlki səfərlərdən insanları tanıya, göz təması qura, əl sıxa, əvvəlki görüşlərə əsasən söhbətə davam edə və s.
Nəticə
İndi müxtəlif sənayelərdə robotların müxtəlif tətbiqlərini gördünüz. Robotlar bu günlərdə mühafizəçilərdən, aşpazlardan, həkim köməkçilərindən, müştəri xidməti agentlərindən və hətta müharibədə olan bir nəfərlik ordudan tutmuş hər şey üçün istifadə olunur! İnsanlar üçün təhlükəli, darıxdırıcı və ya təkrarlanan müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirmək üçün dəqiqliyi və proqramlaşdırılması səbəbindən robotların bir çox başqa tətbiqləri də var. Robotlar insanlar üçün çətin və ya qeyri-mümkün olan bütün fiziki tələbat tələb edən işləri yerinə yetirə bilirlər və hətta süni intellektdəki irəliləyişlərlə daha da ağıllı olurlar. Bütövlükdə, robotlar insanlar üçün mükəmməl köməkçi ola bilər və müxtəlif sənayelərdə bir çox problemləri həll edə bilər.
Məlumdur ki, qloballaşan dünyamız texnologiya əsrinə qədəm qoyub. Artıq qabaqcıl dünya ölkələrı texnologiyanın inkişafı fonunda öz elmi potensialını və onun rəqabətlilik qabiliyyətini artırmağı əsas hədəf kimi götürüblər. Bütün proseslər təhsil sisteminin modernizə olunmasını vacib etdi. Bu məqsədlə dünya ölkələrinin təhsil eksperimentləri bir-birinin təhsil sistemlərini araşdırırlar. Aparılan bu araşdırmalar nəticəsində qabaqcıl dünya dövlətlərinin təhsil modelləri digər ölkələrdə də tətbiq olunmağa başlayır.
Hal-hazırki dövrün təhsil sistemində robototexnika sahəsi şagirdlərin texniki yaradıcılığının inkişafı üçün üstünlük təşkil edir. Robototexnika sahəsinin inkişafının akademik prosesə daxil edilməsi demək olar ki, ilkin mərhələsində sayılır. Müasir texniki mühitin yenilik tələb edən və cəmiyyətin texniki fəaliyyətinin yenilənməsi məktəb təhsilinin məzmununda öz əksini tapmalıdır. Tədris, gənc nəslin müasir sosial-texniki sistemlərə uğurla inteqrasiya etməsinə, cəmiyyətin elmi və texnoloji potensialını səmərəli şəkildə qoruyub inkişaf etdirməsinə imkan verən bilik, qabiliyyət və bacarıqların formalaşdırılmasına yönəlməlidir. Bu baxımdan politexnik təhsilin məzmununa texniki yenilik sahələrinə aid bölmələr daxil edilməlidir. Belə sahələrdən biri də robot texnikasıdır.
Robototexnika 15 ildən artıqdır ki, dünya təhsil sistemində fəaliyyət göstərir. Məktəblilərdə robot yaradıcılığındakı fəallıq yalnız son 6-7 ildə əhəmiyyətli dərəcədə artdı. Tələbələr üçün robototexnika mövzusunda sinif təşkil etmə təcrübəsi, əlavə təhsil müəllimləri və pedaqoqlarının, mənbə mütəxəssislərinin və bu texniki bilik sahəsinin populyarlaşdırılması ilə məşğul olan mühəndislərin nəşr olunan əsərlərində öz əksini tapmışdır. Təhsil robototexnikası məktəblilərdə mühəndislik təfəkkürünü formalaşdırmaq, texniki yaradıcılığa marağını inkişaf etdirmək, mühəndislik peşələrinə və işçi ixtisaslarına üstünlük verməyə yönəltmək vasitəsi hesab olunur. Bununla birlikdə, robototexnika dərsləri üçün hazırlanmış təhsil materialları əsasən uşaqların əlavə təhsilinin dəstəklənməsinə yönəldilmişdir.
Azərbaycanın təhsil sistemi də dünya ölkələriin təhsil sistemində atılan mütərəqqi addımlardan kənarda qalmır, əksinə, həmin addımların ağırlıq mərkəzində olmağa can atır. Bunun ən bariz nümunəsi kimi Azərbaycanda aparılan təhsil proqramlarını göstərmək olar. Belə ki, 15 iyun 1999-cu il tarixdə “Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində İslahat Proqramı” təsdiq olundu. Bu proqram üç mərhələli şəkildə Azərbaycan təhsil sisteminə daxil oldu. 1990-2003-cü illərdə birinci mərhələdə bu, kurikulum proqramını və bu proqramdan irəli gələn bəzi detalları təhsil işçilərinə və ictimaiyyətə tanıtdırmaqdan ibarət idi. 2004-2007-ci illərdə kurikulumun ikinci mərhələsi olan hazırlıq mərhələsinin əsas hədəfi bu proqram üzrə mütəxəssislər yetişdirmək və onların sayını ölkə üzrə kəskin artırmaq idi. 2008-2013-cü illərdə isə tətbiqetmə mərhələsi həyata keçirilməyə başlandı. Heç şübhəsiz ki, texnologiyanın sabahkı inkişafının bünövrəsi dəqiq elmlər üzrə ixtisaslı kadrların yetişdirilməsi üzərində qurulur. Dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı fonunda təhsilalanların hadisələr və proseslər arasındakı əlaqəni dərk etməsinə, onların yaradıcı düşünməsinin zəruriliyinə və düşə biləcəyi müxtəlif problemli situasiyalarda göstərə biləcəyi sinergetik yanaşma qabiliyyətlərinə tələbat artmışdır. Məhz bu səbəbdən ümumorta təhsil müəssisələrində şagirdlərin dəqiq elmlərə olan marağını artırmaq, başqa sözlə, şagirdlərə riyaziyyat, fizika, kimya, biologiya fənləri üzrə praktik bacarıq və vərdişləri aşılamaq lazımdır. Buna nail olmaq üçün isə şagirdlərə adıçəkilən fənlərin vəhdətindən ibarət dərs modelinin tədris edilməsi zəruridir. Həmin dərs modeli kimi dünyanın populyar təhsil modeli – STEM dərs modelini təklif edirik. Bu model bir çox ölkələrin təhsil sistemlərində çox uğurla tətbiq olunur. Bəs, STEM dərs modelinin məğzi və əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
STEM dərs modeli ilk dəfə olaraq XX əsrin ortalarında Amerika məktəblərində tətbiq olunmağa başlayıb.
STEM sözünün açılışı ingilis dilindən olan sözlərin birinci hərfindən ibarətdir. Belə ki, ingilis dilində olan Science, Technology, Engeenering, Math sözləri uyğun olaraq Elm, Texnologiya, Mühəndislik və Riyaziyyat kimi sözlərin tərcüməsindən götürülüb. Başqa sözlə, bu dərs adıçəkilən fənlərin vəhdətindən olan dərs modelidir. Bu dərsdə şagirdlər hər hansı problemin həllini Elm, Texnologiya, Mühəndislik və Riyaziyyat kimi fənlərin prizmasından baxaraq həll etməyə səy göstərirlər. Burada hər bir fənn şagirdlərin müəyyən bacarıqlarını üzə çıxarır. Belə ki, bu dərsdə Elm (Science) onların obyektiv dünyanı dərk etməsini, Texnologiya (Technology) hər hansı problemin həllində vasitələrdən istifadə bacarığını, Mühəndislik (Engeenering) onların texnoloji vasitələrdən istifadə bacarığını və Riyaziyyat (Math) isə onların ölçmə və hesablama bacarığını inkişaf etdirir.
Ümumilikdə? STEM dərs modelinin mahiyyəti ilə əlaqədar belə bir fikir söyləmək olar: STEM – texniki və təbiət fənlərinin tədrisində orta məktəbin ənənəvi nəzəriyyəyə əsasən əzbərlətmə üsullarından fərqli olaraq, elmi-texniki biliklərin gündəlik həyatda necə tətbiq olunmasını “layihə əsaslı öyrətmə” metodudur. Bu dərsin tədrisi zamanı şagirdlərin bir çox bilik, bacarıq və qabiliyyətləri inkişaf edəcəkdir. Bunlara məntiqi, tənqidi, yaradıcı təfəkkürə malik olmalarını, düşdüyü problemli situasiyadan məharətlə çıxmaq bacarığını, yenilikçi, ixtiraçı, özlərinə inamlı və texnoloji baxımdan savadlı olmalarını göstərmək olar.
STEM-in tarixinə gəldikdə isə, onun tarixi dünyanın güc mərkəzlərinin Ayın fəth edilməsi uğrunda apardığı mübarizənin nəticəsi fonunda meydana gəlib. Belə ki, 1958-ci ildə ABŞ prezidenti Esenhover NASA kosmik agentliyi yaradır və bununla da amerikalılar arasında “science” elminə marağı daha da artırır. Daha sonra 1990-cı ilin əvvəllərində Amerikada STEM sahəsi üçün K-12 kurikulum modeli hazırlanıb. 2009-2010-cu illər ərzində isə Amerikanın sabiq prezidenti Barak Obamanın təşəbbüsü ilə STEM karyerasının imkanları geniş şəkildə təbliğ olunmağa başlanıldı. Bununla da o, 2021-ci ilə qədər sayı 100000 bərabər olan ən yaxşı STEM müəlliminin yetişdirilməsini əsas məqsəd kimi önə çəkdi. 2014-cü ildə Obama administrasiyası tərəfindən STEM təhsilin inkişafına qoyulan investisiyanı 2012-ci ilə nisbətən 6,7% artırılaraq 3,1 milyard dollara çatdırılması ilə bağlı göstəriş verildi.
Söhbətimizin bu məqamında bir sual ortaya çıxır? STEM təhsil alan şagirdlərimiz hansı peşənin sahibi ola bilərlər? Yeri gəlmişkən bir məqamı xüsusi qeyd etmək istərdik ki, STEM peşələri dünyada ən gəlirli peşələrdir. Məsələn, Amerikada STEM peşələrinin hər saatına orta hesabla 34,44 dollar əməkhaqqı ödənilir. Müqayisə üçün deyək ki, digər sahələrdə isə hər saat üçün 18,68 dollar ödənilir.
Şəkil 1 – Robotexnika
Ümumiyyətlə, dünyada ən çox yayılmış STEM peşələri:
Robotexnika;
Nüvə mühəndisliyi;
Biotibb mühəndisliyi.
Bu peşələrin də içərisində ən aktual olanı Biotibb mühəndisliyidir. Aparılan statistik araşdırmalara (“Azərbaycan məktəbi” jurnalı, 2009) görə 2020-ci ilədək Biotibb mühəndisliyinə tələbat daha böyük sürətlə artacaq. Bəs sual olunur: Biotibb mühəndisi kimdir? Biotibb mühəndisi insanın xarici və ya daxili orqanlarını əvəz edə bilən süni modellər hazırlayan mütəxəssisdir. Bunun üçün də həmin mütəxəssisin biologiya, fizika, mühəndislik, texnologiya və riyaziyyat fənlərindən mükəmməl biliyə sahib olması lazımdır.
Şəkil 2 – Biotibb mühəndisliyi
Nüvə mühəndisləri nüvə enerjisi və radiasiyadan fayda əldə etmək üçün istifadə olunan prosesləri, alətləri və sistemləri araşdırır və inkişaf etdirirlər . Bu mühəndislərin çoxu radioaktiv materialların sənaye və tibbi məqsədlər üçün istifadəsini tapır, məsələn, tibbi diaqnostika və müalicədə istifadə olunan avadanlıqlarda.
Şəkil 3 – Nüvə mühəndisliyi
Bu məqamda STEM dərsə aid bir nümunənin göstərilməsi daha münasib olar. Yuxarıda deyildiyi kimi, STEM dərs layihə əsaslı dərs olduğundan şagirdlərə “Lego Hava şarları maşını” layihəsini hazırlamaq tapşırılır. Şagirdlər qruplar halında bu layihəni hazırlamağa başlayırlar.
Şəkil 3 – Lego Hava şarları maşını
Bu layihənin icrası zamanı şagirdlər fizikadan sürət, ətalətlilik, cismin dayanıqlığı, kütlə mərkəzi və Nyutonun qanunları haqqında biliklərə malik olacaqlar. Bununla yanaşı, Texnologiya fənninə uyğun olaraq müvafiq legoların seçilməsinin səbəbini, Mühəndislik baxımından legolarla işləmək bacarığını əldə edəcəklər. Digər tərəfdən qruplarla işləyərkən şagirdlərdə nizamlılıq, səbirlilik, rəqabətlilik, tədqiqatçılıq və gender bərəbərliyinə hörmət kimi şəxsi keyfiyyətlər inkişaf edəcək.
Robotexnika – texnologiyanın bir sahəsi olaraq robotları, onların quruluşunu, idarə edilməsini, informasiya emalı üçün yaradılan kompüter sistemlərini öyrənir.
Bu sahənin inkişafı sənayenin avtomatlaşdırılmasının sürətli inkişafına təsir göstərir. Sənaye və xidmət robotlarına yönəlmiş bir şirkət olaraq Robotnik şirkəti 2002-ci ildə quruldu. [1]
Avtomatlaşdırılmış robot əvvəlcədən proqramlanaraq müəyyən vəzifələri yerinə yetirən cihazlardır.
2005-ci ildə Robotnik, robotlar sektorundakı beynəlxalq şirkətlərlə (Barrett Texnologiyasıvə Schunk) ortaqlıq müqavilələri imzaladı. Barrett texnologiyası şirkəti 6 qitədə 20 ölkədə quraşdırıılmış robot silah və əllər istehsal edir. SCHUNK -1945 ci ildə mexaniki bir atelye olaraq qurulmuşdur.
[bafg id=”1479″]
Bu şirkətin müştəri bazasına maşınqayırma, robototexnika, avtomatlaşdırma və montaj işləyən şirkətlər və bir çox avtomobil markası və onların təchizatçıları daxildir. [1]
Robotexnikanın məqsədi insanlara gündəlik həyatlarında kömək edərək hər kəsin təhlükəsizliyini qoruyacaq ağıllı maşınlar, ağılı evlər dizayn etməkdir. Tarix boyunca müxtəlif alimlər, ixtiraçılar, mühəndislər və texniklər tərəfindən robotların bir gün insan davranışını təqlid edə biləcəyini və tapşırıqları insana bənzər bir şəkildə idarə edəbiləcəyi tez-tez qəbul edilmişdir. Bu günümüzdə texnoloji inkişaf davam etdiyi üçün robot texnika sürətlə böyüyən bir sahədir. Robotexnika və avtomatlaşdırma dedikdə ev avtomatlaşdırılması, bank avtomatlaşdırılması, laboratoriya avtomatlaşdırılması və bir çox avtomatlaşdırılma sahəsinə baxa bilərik. [2]
Bilirik ki, hal-hazırkı dövrdə ağıllı evlər daha çox maraq kəsb edir. Ev avtomatlaşdırılması cəmiyyətin gündəlik həyatını müəyyən qədər rahatlaşdırır və eyni zamanda enerjiyə qənaət edə bilir. Ev avtomatlaşdırma sistemləri işıqlandırma, otaq mühiti, əyləncə sistemləri və ev əşyaları kimi ev atributlarına nəzarət və idarə edir. Buraya giriş nəzarət və siqnalizasiya sistemləri kimi ev təhlükəsizliyi də daxildir.
Ağıllı ev sisteminin iş prinsipi
Ev robotları olduğu kimi müştəri xidmət robotlarıda var. Bu robotlar ev robotlarına nisbətən ölçüləri daha böyükdür, lakin xüsusiyyətləri və forma baxımından ev robotlarına bənzəyir. Bu tip robotlar SoftBank Roboties adlı şirkət tərəfindən başladılan NAO robotun misal göstərmək olar. Bu şirkət tərəfindən hazırlanan robotun insana bənzər ayaqları var və bu səbəbdən bir çox müxtəlif müəssisələrdə (otel və sənaye sərgilərində) geniş istifadə olunur. [2]
SoftBank Roboties robotları
RPA robotlarıda mövcdur ki, bu robotlar insanlar kimi məlumat toplamaq və proqramları idarə etmək üçün istifadəçi interfeysindən istifadəyə imkan verir. Proqramlara daxil ola, faylları və qovluqları köçürə, məlumatları toplayıb yapışdıra, hesabları idarə edə bilir. RPA-nın avtomatlaşdırılması rəqəmsal innovasiyaya imkan verir. [3]
Eyni zamanda iqtisadiyyatın inkişafındada robototexnika ve avtomatlaşdırmanın rolu böyükdür. Belə ki iqtisadiyatda avtomatlaşdırma inkişaf etdikdən sonra əl əməyi aradan qaldırılır, daha sürətli müştəri xidməti həyata və daha az şəxslə qarışılıqlı əlaqə ilə təhlükəsiz əməliyyatlar həyata keçirilir. Dövrümüzdə avtomatik pul işləmə sistemlərindən istifadə edirik. Az sayda uğursuzluqla bu sistemlər pul paylamaq, çek oxumaq, bank hesabları vasitəsi ilə pul köçürmək və s. bu proseslər elektron şəkildə aparılılr. [3]
Beləliklə göründüyü kimi Robotexnikanın hər bir sahəsi avtomatlaşdıraraq həyata keçirilir. Bu günümüzdə avtomatlaşdırılmış robotlar insanların işini asanlaşdırır və insan əməyini əvəz edir.
Məqalədə istifadə olunmuş mənbələr:
AJSánchez-Salmerón, Rafael López-Tarazón, Roberto Guzmán-Diana, C.Ricolfe-Viala, “Mikro istehsal üçün mikro idarəetmə sistemlərinin son inkişafı”, İstinad: PROTEC9409, Jurnalın adı: Material Processing Tech Journal, Xüsusi buraxılış : Materialların Qenerasiya Texnologiyasındakı İnkişafa dair 2005 Beynəlxalq Forumu – Prof. Y. Qin, Professor WB Lee tərəfindən redaktə edilmişdir.
Xilasetmə Layihəsi
C.Beltrán, A.Gasteratos, A.Amanatiadis, D.Chrysostomou, Roberto Guzmán, A.Toth, L.Szollosi, A.Juhasz, P.Galambos, “Bomba zərərsizləşdirmə və xilasetmə əməliyyatları üçün ağıllı naviqasiya və manipulyasiya metodları və üsulları “, IEEE Beynəlxalq Təhlükəsizlik, Təhlükəsizlik və Xilasetmə Robotu Çalıştayı (SSRR2007), Roma, İtaliya, 27-29 sentyabr 2007
Robotlar kompüter tərəfindən proqramlaşdırıla bilən, avtomatik olaraq kompleks bir sıra hərəkətləri yerinə yetirə bilən maşınlar kimi müəyyən edilə bilər. Robotlar görünüşlərindən asılı olmayaraq bir işi yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulmuş maşınlardır.
Tibb sahəsində robotlardan istifadənin əsas məqsədi həssaslığı artırmaq və insanların yaratdığı səhvləri minimuma endirməkdir. Tibbi robotlar xüsusilə cərrahiyyə sahələrində özlərinə yer tapıblar. Bu robotlar müdaxilə ediləcək bölgələrdə lazımi robot hissələrini hərəkət etdirmək və cərrahın nəzarəti altında müxtəlif manipulyatorlarla lazımi müdaxilələri etmək üçün istifadə edilir. Yaxın gələcəkdə robotlar bütün ölkə üzrə tibb işçilərinə kömək edəcək. Xəstənin nəbzini ölçməklə, həyati əlamətlərini skan etməklə, şəkil çəkdirməklə və hətta vəziyyətin qeydlərini oxumaqla o, diaqnoz qoya və sonra müalicə edə biləcək. Nəticədə, tibbi mühitdə müxtəlif rollarda xidmət etmək üçün müxtəlif növ robotlar hazırlanır. İnsan terapiyası üzrə ixtisaslaşmış robotlar, cərrahi robotlar və reabilitasiya robotları buna misaldır.
1980-ci illərdə ortaya çıxan tibb sahəsində ilk robotlar robot qolu texnologiyaları vasitəsilə cərrahi yardım təklif edirdi. İllər ərzində süni intellekt (AI) ilə təchiz edilmiş təsvirlərin işlənməsi və məlumatların təhlili tibbi robotları inkişaf etdirdi və onlara səhiyyənin digər sahələrində işləməyə imkan verdi.
Robotlar indi təkcə əməliyyat otağında deyil, həm də tibb işçilərinə dəstək olmaq və xəstələrə qayğı göstərmək üçün klinik şəraitdə istifadə olunur. COVID-19 pandemiyası zamanı xəstəxanalar və klinikalar patogenlərə məruz qalmalarını azaltmaq üçün robotlardan daha müxtəlif vəzifələrdə istifadə etməyə başladılar.
Coronavirus xəstəsi İtaliyanın Varense şəhərindəki Circolo xəstəxanasında koronavirus xəstəliyindən (COVID-19) əziyyət çəkən xəstələri müalicə etməkdə tibb qruplarına kömək edən robotla əlaqə saxlayır. 1 aprel 2020-ci il / REUTERS/Flavio Lo Scalzo
Sağlamlıq robotlarının əməliyyat səmərəliliyini artırması və riski azaltması bir çox fərqli sahədə faydalar təmin edir. Məsələn, robotlar xəstə otaqlarını müstəqil şəkildə təmizləyə və hazırlaya bilər. Bu yolla, onlar xəstəxanaların yoluxucu xəstəliklər şöbələrində insan təmasını məhdudlaşdırmağa kömək edirlər. Süni intellektdən istifadə edən dərman identifikatoru proqramı ilə robotlar; düzgün dərmanı müəyyən etmək, xəstə ilə uyğunlaşdırmaq və xəstələrə paylamaqda vaxta qənaət edir. [1]
Səhiyyə sektorunda ümumiyyətlə iki növ robot var; Birinci növ robotlar QC Bot və Aethon’s Tugs kimi təchizat və texniki xidmət robotlarıdır.
[bafg id=”1471″]
İkinci növ robotlar tez-tez təkərli kompüterlər adlanan mobil tibbi arabalardır. Bu modellər adətən xəstə otaqlarında yerləşdirilir, onların əsas vəzifələrindən biri xəstəyə nə edəcəyini söyləmək, həkimlərə və tibb bacılarına tibbi alətlər vermək və lazım olduqda xəstə qeydlərini göstərməkdir. Uşaq xəstəxanaları tam performanslı robotlardan istifadə edən xəstəxanalara çevrildi. Xüsusi tələblərə uyğun hazırlanmış robotlar və müəyyən xarakter formalarına malik robot dizaynları uşaq xəstəxanalarının ilk sifarişləri idi. Bu yaxınlarda bu xəstəxanalar uşaq xəstələrini xəstəxana mühiti ilə tanış etmək və müalicə proseslərini asanlaşdırmaq üçün istifadə edilmişdir.
“Robotlarda demək olar ki, sehrli bir şey var. Uşaqların robotlara daha açıq olması müalicə prosesində müsbət amildir”
Teobald
Texnologiyalar təkmilləşdikcə, robotlar daha müstəqil fəaliyyət göstərəcək və nəticədə müəyyən işləri tamamilə təkbaşına yerinə yetirəcək. Beləliklə, həkimlər, tibb bacıları və digər səhiyyə işçiləri xəstə baxımında daha çox empatiya göstərmək imkanı əldə edəcəklər.
Misal olaraq göstərmək olar ki, ABŞ-da təcridxanada saxlanılan 30 yaşlı xəstənin müayinəsi ilə robot məşğul olur. Tibbi robotun yaradılmasında məqsəd virusun yayılma imkanlarını məhdudlaşdıraraq tibbi personalı qorumaqdan ibarətdir. Stetoskopla təchiz edilmiş robot pasientin arterial təzyiqi, bədən temperaturu və s. məlumatlarını ekran vasitəsi ilə digər otaqda gözləyən mütəxəssis həkimlərə ötürür. “Otaqdakı tibb işçiləri robotu hərəkətə gətirirlər ki, xəstəni ekranda görmək və onunla danışmaq mümkün olsun”, – deyə Vaşinqtonun Everett şəhərindəki “Providence” regional tibb mərkəzinin yoluxucu xəstəliklər şöbəsinin müdiri, həkim Corc Dias qeyd edib.
Xenexkimi robotların köməyi ilə dezinfeksiya sistemlərinin daha səmərəli olduğu göstərilmişdir. Xenex robotu, mikroorqanizmlərin hüceyrələrini zədələmək üçün ultrabənövşəyi metodologiyalardan istifadə edən, bu tip bakteriyaların yaratdığı infeksiya hallarında effektiv aradan qaldırılmasına və real azalmasına nail olan ultrabənövşəyi metodologiyalardan istifadə edən tibb müəssisələri üçün avtomatik dezinfeksiya vasitəsidir.
Xenex robotu
Tibb sahəsindəki robotlar yalnız birbaşa sağlamlıq işlərində istifadə edilə bilməz. Belçikadakı iki xəstəxana resepsiyondakı işi əvəz etmək üçün dost bir robot istifadə edəcəkdir. Bunun bir neçə üstün cəhəti var, çünki günün sonunda robotlar tükənməyəcək və həmişə eyni təbəssümlə xəstələri qəbul edə biləcəklər. Bu vəziyyətdə olan robot, Bibər, 20-dən çox dili tanıyır və xəstənin kişi, qadın və ya uşaq olduğunu təyin edir. [3]
Robotların səhiyyədə faydaları
Sağlamlıq robotları – yüksək səviyyəli xəstə baxımı, klinik şəraitdə səmərəli proseslər və həm xəstələr, həm də tibb işçiləri üçün təhlükəsiz mühit təmin edir.
Yüksək keyfiyyətli xəstə baxımı
Tibbi robotlar – minimal invaziv prosedurları, xroniki vəziyyəti olan xəstələr üçün fərdi və tez-tez müşahidəni, ağıllı müalicə üsullarını və yaşlı xəstələr üçün sosiallaşmanı dəstəkləyir. Bundan əlavə, robotlar iş yükünü azaltdıqları üçün tibb bacıları və digər tibb işçiləri xəstələrlə daha çox empatiya qura və birbaşa qarşılıqlı əlaqə quraraq uzunmüddətli perspektivdə sağlam həyatı dəstəkləyə bilərlər.
Əməliyyat effektivliyi
Xidmət robotları gündəlik işləri sadələşdirir, insan işçilərinin fiziki iş yükünü azaldır və daha stabil proseslərə imkan verir. Bu robotlar inventarları izləyə və sifarişləri vaxtında verə, materialların, avadanlıqların və dərmanların lazımi yerə çatmasını təmin edə bilər. Səyyar təmizlik və dezinfeksiya robotları qısa müddətdə xəstəxana otaqlarını steril və gələcək xəstələr üçün hazır vəziyyətə gətirə bilər.
Təhlükəsiz iş mühiti
Xidmət robotları, patogenə məruz qalma riski olan xəstəxanalarda ləvazimatları və çarşafları daşımaqla tibb işçilərinin təhlükəsizliyini qorumağa kömək edir. Təmizləmə və dezinfeksiya robotları patogenlərə məruz qalmanı azaldır və xəstəxanadaxili infeksiyaları (HAİ) azaldır. Yüzlərlə tibb müəssisəsi bu robotlardan istifadə edir. O, həmçinin ağır əşyaların qaldırılmasına, xəstələrin və çarpayıların daşınmasına kömək edir və tibb işçilərinin fiziki öhdəliklərini azaldır.
Xülasə
Məqalədə tibb sahəsində istifadə olunan inkişafı, təyinatları, istifadəsi, müsbət və mənfi cəhətlərinə nəzər salınmışdır. Robototexnikanın tibb sahəsində tətbiqi məsafədən cərrahiyə əməliyyatların aparılmasına daxili orqanları patoloji dəyişmələrin anatomik və genetik fərqliliklərinin öyrənilməsinə şərait yaratdı. Robotların tibb sahəsində öyrənilməsi ənənəvi cərrahiyə üsulların qismən də olsa aradan qaldırılmasına zəmin yaratdı.
Kənd təsərrüfatı robotları kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün istifadə edilən robotlardır. Bu gün kənd təsərrüfatında robotların əsas tətbiq sahəsi məhsul yığımı mərhələsindədir.
Kənd təsərrüfatında robotların və ya dronların ortaya çıxan tətbiqlərinə alaq otlarına qarşı mübarizə, bulud səpilməsi, toxum əkilməsi, məhsul yığımı, ətraf mühitin monitorinqi və torpaq analizi daxildir. Verified Market Research-ə görə, kənd təsərrüfatı robotları bazarının 2025-ci ilə qədər 11,58 milyard dollara çatacağı gözlənilir. Meyvə yığan robotlar, sürücüsüz traktorlar çiləyicilər və qoyun qırxan robotlar insan əməyini əvəz etmək üçün nəzərdə tutulub. Əksər hallarda bir işə başlamazdan əvvəl bir çox amilləri (məsələn, seçiləcək meyvənin ölçüsü və rəngi) nəzərə almaq lazımdır. Robotlar budama, alaq otlarının təmizlənməsi, çiləmə və izləmə kimi digər bağçılıq işləri üçün də istifadə edilə bilər. Robotlar həmçinin avtomatik sağım, yuyulma və tökmə kimi heyvandarlıq tətbiqlərində (heyvandarlıq robotları) istifadə edilə bilər. Bu kimi robotların kənd təsərrüfatı sənayesi üçün daha keyfiyyətli təzə məhsul, aşağı istehsal xərcləri və daha az əl əməyi kimi bir çox faydası var. Onlar həmçinin traktorların və digər idarə olunan nəqliyyat vasitələrinin istifadəsinin operatorlar üçün çox təhlükəli olduğu yerlərdə alaq otlarının püskürtülməsi kimi əl işlərini avtomatlaşdırmaq üçün istifadə edilə bilər.
Ordu-2020 fuarında insansız traktör “Uralets-224”
Kənd təsərrüfatında robot texnikasının ilk inkişafı 1920-ci illərə, kənd təsərrüfatına avtomatlaşdırılmış nəqliyyat vasitələrinin idarə edilməsini daxil etmək üçün tədqiqatların formalaşmağa başladığı vaxta aid edilə bilər. Bu tədqiqat 1950-60-cı illər arasında avtonom kənd təsərrüfatı maşınlarının inkişafına səbəb oldu. [1]
Ecorobotix hazırda istifadə edilən robotlar siyahısında birinci yerdədir. Günəş enerjisi ilə işləyən bu robot olduqca yüngüldür və GPS naviqasiya sisteminə malikdir. Kamera sistemləri bitkilər arasında böyüyən alaq otlarını tapmaq və aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur. Robot bu xüsusiyyətləri ilə bitkiyə zərər verən alaq otunu dəqiq tapa bilir. Beləliklə, kənd təsərrüfatında kimyəvi pestisid kimi istifadə olunan herbisidlərin istifadəsinin 90% azaldılması gözlənilir.
Ecorobotix weeding robot – alaq otlayan robot
Bu gün təsərrüfatlarda məhsulu qoruyan yüksək ekoloji cəhətdən təmiz, müxtəlif növ robotlardan ibarət donanma mövcuddur. Bu robotlar təkcə məhsul yığımında deyil, həm də çapa və alaq otlarının təmizlənməsində kömək edir. Bu donanmanı yaradan şirkət olan Naio şirkətinin nümayəndəsi daha sağlam, daha bol və ekoloji cəhətdən təmiz məhsullar yetişdirmək üçün bütün iştirakçılara ən son texnologiyadan istifadə imkanı verməklə kənd təsərrüfatı prosesinə töhfə vermək istədiklərini bildirdi.
Naio robot
Agribotix adlı robot dron kimi işləyir. O, əkin sahəsinin üzərindən uçaraq fermer üçün tarla haqqında məlumat hazırlayır. Quraşdırılmış kameralar və robota inteqrasiya olunmuş infraqırmızı sensorlar cihaz havada olarkən bitkilərin sağlamlığını təhlil edə bilir. Beləliklə, xərcləri minimuma endirir.
Agribotix robot
Yeddi ildir kənd təsərrüfatı robotları üzərində işləyən Vision Robotics bazarda ən yaxşı robot məhsullarına sahib şirkət kimi tanınır. Bu şirkət süni intellekt sistemi ilə işləyən robotlar istehsal edir.[2]
Vision Robotics
Mütəxəssislər, tədqiqatlarında robot texnologiyalarının yeni hədəfinin “məlumatların toplanması” ilə yanaşı, “informasiyanın işlənməsi” proseslərində də iştirak edə bildiyini söyləyirlər. Bu o deməkdir ki, robotlar yetişdirmə proseslərinin qərar qəbul etmə mərhələlərinə uyğunlaşdırılır. Bitkiçilikdə toplanan məlumatların nə qədər həssaslıqla qiymətləndirilməsi lazım olduğunu nəzərə alsaq, bu asan məsələ deyil. Bununla belə, yaxın gələcəkdə seleksiyaçılar və robotların tam əməkdaşlığa çevriləcəyini söyləmək mümkündür. [3]
Kənd təsərrüfatında robotların istifadəsi torpaqların deqredasiyasının qarşısını alaraq yüksək məhsul verimliliyinin əldə edilməsinə və ekoloji sabitliyin həmçinin ətraf mühitin mühafizəsinin təminatına şərait yaradır.
Sensor robotun ətraf mühitə açılan pəncərəsidir. Sensorlar robotlara ətraf mühitdəki obyektlərin həndəsi və fiziki xassələrini, məsələn, mövqe, oriyentasiya, sürət, məsafə, ölçü, qüvvə, moment, temperatur, parlaqlıq, çəki və s. anlamaq və ölçmək imkanı verir.
Sensorlar ümumlikdə iki qrupa bölünür: daxili sensorlar və xarici sensorlar.
Mövqe sensoru, sürət sensoru və s. kimi daxili sensorlar robotun özü haqqında məlumat əldə edir. Kameralar, İQ sensoru, lazer və ultrasəs sensoru kimi xarici sensorlar isə əlaqə, yaxınlıq sensorları (fotodiod, IR detektoru, RFID, toxunma və s.) və güc sensorları ətraf mühitdən məlumat toplayır.
Sensorlar onların imkanlarını təsvir edən müxtəlif xüsusiyyətlərlə müəyyən edilir:
Həssaslıq (çıxışın dəyişməsi və girişin dəyişməsi);
Xəttilik (çıxış və girişin sabitliyi);
Cavab vaxtı (çıxışda dəyişikliyə məcbur etmək üçün girişdə dəyişiklik üçün tələb olunan vaxt);
Ölçmə/Dinamik diapazon (minimum və maksimum göstərici arasındakı fərq);
Dəqiqlik (ölçülmüş və faktiki göstərici arasındakı fərq);
Təkrarlanma qabiliyyəti (təkrarlanan ölçülər arasındakı fərq).
Sensorlar robotlarda müxtəlif vəzifələr üçün istifadə olunur. Buna görə də qeyri-müəyyənliyin qarşısını almaq və daha yüksək məhsuldarlığa nail olmaq üçün sensorların istifadəsi çox vacibdir. Bu yazıda biz robotlarda istifadə olunan 8 ümumi sensoru qısaca müzakirə edəcəyik.
1. İşıq Sensoru
İşıq sensoru işığı aşkarlayır və gərginlikdə fərq yaradır. Robotun görmə sistemində robotun öz hərəkətlərini görüb tənzimləməsinə imkan verən kompüter tərəfindən idarə olunan kamera var. Robotlarda iki əsas işıq sensoru fotorezistor və fotovoltaik hüceyrələrdir. Fotoborular, fototranzistorlar və s. kimi digər işıq sensorları nadir hallarda istifadə olunur.
a) Fotorezistor işıq intensivliyinin dəyişməsi ilə müqaviməti dəyişən rezistor növüdür; daha çox işıq daha az müqavimətə, az işıq isə daha çox müqavimətə səbəb olur. Onlar işıqdan asılı robotlarda asanlıqla tətbiq edilə bilər.
b) Fotovoltaik elementlər günəş radiasiyasını elektrik enerjisinə çevirir. Bu, xüsusilə günəş robotunu hazırlayarkən faydalıdır. Fotovoltaik hüceyrə enerji mənbəyi hesab edilsə də, tranzistorlar və kondensatorlarla birləşən ağıllı bir tətbiq bunu sensora çevirə bilər. (şəkil 1)
İşıq sensoru
şəkil 2
2. Səs Sensoru Səs sensorları ümumiyyətlə səsin ekvivalent gərginliyini aşkar etmək üçün istifadə olunan mikrofondur. Onun qəbul etdiyi səsi sadə bir robot idarə edə bilər. Mürəkkəb robotlar səsin tanınması üçün eyni mikrofondan istifadə edə bilər. Səs sensorları işıq sensorları qədər asan deyil, çünki səs sensorları gərginlikdə ölçülə bilən dəyişiklik yaratmaq üçün gücləndirilməli olan minimal gərginlik fərqi yaradır. Səs sistemləri səs əmrləri olan robotlarda da istifadə edir. Bu, təlimçi robotları öyrədərkən digər obyektləri idarə etməli olduqda faydalıdır (şəkil 2)
Səs sensoru
şəkil 2
3. Yaxınlıq Sensoru
Yaxınlıqdakı obyekt fiziki təmas olmadan yaxınlıq sensoru tərəfindən aşkar edilə bilər. Transmitter bitişik sensorda elektromaqnit şüalanma ötürür və kəsilmə əks əlaqə siqnalını qəbul edir və təhlil edir. Beləliklə, ərazidə qəbul edilən işığın miqdarı yaxınlıqdakı obyektlərin mövcudluğunu aşkar etmək üçün istifadə edilə bilər. Sensorlar robot üçün toqquşmadan yayınma üsulunu təmin edir. Yaxınlıq sensorlarının müxtəlif növləri var və onlardan yalnız bir neçəsi adətən robotlarda istifadə olunur. İnfraqırmızı (IR) ötürücü: IR LED maneə aşkar edildikdə IR alıcısı tərəfindən tutulan işığı əks etdirən IR işıq şüasını ötürür. Ultrasəs Sensoru: Bu sensorlar yüksək tezliklərdə səs dalğaları yaradır.Ultrasəs sensorları məsafənin ölçülməsi üçün də istifadə edilə bilər. Fotorezistor: Fotorezistor işıq sensorudur, lakin o, hələ də yaxınlıq sensoru kimi istifadə edilə bilər. Bir obyekt sensora yaxınlaşarsa, işığın səviyyəsi dəyişir, bu da Fotorezistorun müqavimətini dəyişir. Bu aşkar edilə bilən və emal edilə biləndir (şəkil 3).
Yaxınlıq sensoru
şəkil 3
4. ToxunmaSensorları
Toxunma Sensoru obyektin kontaktını təyin edən cihazdır. Tez-tez lift düymələri və lampalar kimi gündəlik obyektlərdə istifadə olunan, toxunmaqla qaralır və ya parlaqlaşır, toxunma sensoru robota toxunmağa və hiss etməyə imkan verir. Bu sensorlar tətbiqləri ölçmək və ətraf mühitlə yumşaq şəkildə qarşılıqlı əlaqə yaratmaq üçün istifadə olunur. Onu iki əsas növə bölmək olar: Toxunma Sensoru və Qüvvə Sensoru.
a) Toxunma Sensoru və ya Kontakt Sensoru: Toxunma Sensoru-sensor və obyektin toxunuşunu hiss etməyə və aşkar etməyə qadirdir. Tez-tez istifadə olunan sadə cihazlardan bəziləri mikro açarlar, limit açarları və s-dir. Bu sensorlar ən çox maneələrdən qaçmaq üçün robotlar üçün istifadə olunur. Bu sensorlar maneəyə dəyən zaman robot üçün bir tapşırığı işə salır, onu tərsinə çevirmək, döndərmək, işə salmaq, dayandırmaq və s.
b) Qüvvə Sensoru: Qüvvə sensoru robot tərəfindən yerinə yetirilən materialla işləmə və s. kimi bir neçə funksiyanın qüvvələrinin hesablanmasına daxildir. Bu sensor həm də problemləri yoxlamaq faydalı olacaq (şəkil 4).
Toxunma sensoru
şəkil 4
5. Temperatur Sensoru
Temperatur sensorları ətrafdakı temperatur dəyişikliyini aşkar etmək üçün istifadə olunur. Temperatur dəyişikliyi üçün gərginlik fərqinin dəyişməsi prinsipinə əsaslanır; bu gərginlik dəyişikliyi ətrafdakı temperatur ekvivalentini təmin edəcək. Temperatur tətbiqlərinə havanın temperaturu, səthin temperaturu daxildir. Temperatur sensorları ən çox istifadə edilən sensor növüdür. Bu, qismən ona görədir ki, çoxlu mikroçiplər həddən artıq qızmağa başlayarsa, onu bağlayan sadə, quraşdırılmış temperatur sensorlarını ehtiva edir.
Temperatur ölçmə sensorlarının ən çox yayılmış üç növü bunlardır: termistorlar, RTD-lər və termocütlər.
Termistor, temperatur artdıqca müqaviməti azalan bir metal oksid materialından hazırlanmış bir cihazdır. Bu əks təsirə görə termistorlara mənfi temperatur əmsalı (NTC) sensoru da deyilir.
Termistorların əsas üstünlüyü onların ucuz və istifadəsi asan olmasıdır. Termistorların kritik çatışmazlığı onların çox qeyri-xətti olmasıdır. Bu qeyri-xəttilik onların dəqiq istifadə oluna biləcəyi temperatur diapazonunu məhdudlaşdırır.
Bununla belə, son dərəcə yüksək dəqiqliyə və ya yüzlərlə dərəcədən yüksək ölçmələrə ehtiyacınız olmadıqda, termistorlar məhsulunuz üçün ən yaxşı seçimdir.
Müqavimət Temperatur Detektorları (RTD) və termocütlər, ilk növbədə, dəqiqlik və çox yüksək temperaturları ölçmə qabiliyyətinin daha vacib olduğu sənaye tətbiqlərində istifadə olunur. RTD-lər ən dəqiq temperatur sensorudur, həm də ən bahalıdır. Termocütlər əsasən 600°C-dən yuxarı sənaye tətbiqlərində istifadə olunur. (şəkil 5)
Temperatur sensoru
şəkil 5
6.Rütubət Sensoru
Rütubət sensorları nisbi rütubəti ölçür. Onlar bir temperatur sensoru ilə birləşdirilir, çünki nisbi rütubəti ölçmək üçün temperaturu bilməlisiniz.
Nisbi rütubət, havanın tuta biləcəyi maksimum miqdarı ilə müqayisədə havanın nə qədər su tutduğunu ifadə edən bir faizdir. Bu, havanın buxarlanma gücünün ölçülməsidir.
Temperatur nə qədər yüksək olarsa, hava daha çox su saxlaya bilər. Bu o deməkdir ki, temperatur nisbi rütubətin ölçülməsinə birbaşa təsir göstərir (şəkil 6).
Rütubət sensoru
şəkil 6
Naviqasiya və mövqe təyinetmə sensorları
Naviqasiya sensorları robotun mövqeyini təxmin və təyin etmək üçün istifadə olunur. Adi naviqasiya sensoru GPSdir (Qlobal Mövqeləşdirmə Sistemi). Yerimizin orbitində olan peyklər siqnalları ötürür və robot qəbuledicisi bu siqnalları alır və emal edir. Robotun təxmini mövqeyini və sürətini müəyyən etmək üçün toplanmış məlumatdan istifadə edilir. Rəqəmsal Maqnit Kompas, robotunuzu təyinat yerinə çatmaq üçün istiqamətləndirən Yerin maqnit sahəsindən istifadə edərək istiqamət ölçmələri təmin edir. GPS modulları ilə müqayisədə bu sensorlar ucuzdur. (şəkil 7)
Naviqasiya və mövqe təyinetmə sensorları
Şəkil 7
Sürətləndirmə Sensoru
Akselerometr sürətlənməni ölçmək üçün bir cihazdır. Akselerometrə iki növ qüvvə təsir edir:
a) Statik qüvvə – hər hansı iki cisim arasındakı sürtünmə qüvvəsi. Bu cazibə qüvvəsini ölçməklə biz robotu balanslaşdırmaq və ya robotun düz və ya yoxuş səthdə hərəkət etdiyini müəyyən etmək üçün faydalıdır.
b) Dinamik Qüvvə – Cismi hərəkət etdirmək üçün tələb olunan sürətlənmə. Akselerometrdən istifadə edərək dinamik qüvvənin ölçülməsi robotun hərəkət etdiyi sürəti bildirir.
Bu məqalədə sizə istehlakçı elektron məhsullarında (və bəzi sənaye tətbiqlərində) geniş istifadə olunan əksər sensor növləri haqqında ümumi məlumat verilmişdir.
İndi hansı növ sensorların real olaraq mövcud olduğunu bildiyiniz üçün layihəniz üçün lazım olan sensor haqqında daha çox öyrənə bilərsiniz (şəkil 8)
Müəllif: AZTU-nun İnformasiya və telekommunikasiya texnologiyaları fakültəsinin Elektronika, telekommunikasiya və radiotexnika műhəndisliyi ixtisası üzrə magistr Elvira ARAZLI
Əşyaların İnterneti və ya IoT( Internet of Things ) qısaltması kimi istifadə edilən IoT fiziki obyektlərin bir-biri ilə və ya daha böyük sistemlərlə əlaqəli olduğu rabitə şəbəkəsidir.
İnternet üzərindən digər qurğular və sistemlərlə məlumat mübadiləsi aparmaq üçün sensorlar, proqram təminatı və digər texnologiyalarla təchiz edilmişdir. Nəzərdə tutulur ki, obyektlər unikal identifikatorla qeyd oluna bilər ki, onlar İnternet infrastrukturu üzərində birlikdə işləyə bilsinlər və beləliklə, kiçik hissələrin cəmindən daha böyük dəyərlər yarada bilsinlər. İlk dəfə olaraq əşyaların İnterneti hərbi sistem üçün “Hərbi obyektlərin interneti” olaraq yaradılıb [1].
Hərbi obyeklərin interneti üçün numunə – Şəkil mənbə
İyirmi ildən artıqdır ki, İnternet, cəmiyyəti və iqtisadiyyatı şəbəkə infrastrukturu və kommunikasiya ilə təchiz etmişdir. Qlobal miqyasda məlumat və media mübadiləsi sürətlə artdı və simsiz genişzolaqlı texnologiyanın meydana çıxması ilə daha aşağı qiymətə çox üstün xidmət təklif edən internet yanaşması populyarlıq qazandı. Quraşdırılmış cihazlarla məlumat toplamaq yolu ilə internetdən istifadə tamamilə yeni bir sahə açdı. Xüsusilə əşyaların interneti kimi qarşıya çıxan bu anlayışla bütün obyektlər topladıqları məlumatları bir-birinə ötürərək bir-biri ilə əlaqə saxlaya bilən və nəhəng bir şəbəkə qura bilən elementlərə çevrilmişdir [2].
“Əşyaların İnterneti nədir?” sualı çox adam tərəfindən verilir. Həqiqətən də həm texniki, həm də proqram təminatı baxımından yüksək texnologiyalar tələb edən bu sistemi müxtəlif obyektlərə məna verən innovativ sistemlərdən biri kimi təyin etmək olar. Obyektlər sensorlar vasitəsilə məlumat toplamaq üçün hazırlanır və onlar Wi-Fi, Bluetooh, Zigbee kimi texnologiyalarla sözügedən məlumatları ötürə bilirlər. Bu yolla onlar hətta Əşyaların İnternetinə çevrilirlər. Bəzi obyektlər həmçinin məlumatları manipulyasiya etmək qabiliyyətini ehtiva edir. Beləliklə, emal etdiyi məlumatları digər obyektlərlə və ya mərkəzi serverlə birbaşa paylaşa bilər [3].
IoT tətbiqləri dörd fərqli kateqoriyada nəzərdən keçirilə bilər. Bunlar; şəxsi və ev, korporativ xidmətlər, nəqliyyat vasitələri və mobil olaraq 4 qrupa bölünür. IoT şəxsi və evdə istifadədə insan həyatını asanlaşdıran xüsusiyyətləri ilə seçilsə də, korporativ istifadədə müəssisə və ya qurumlara böyük töhfələr verə bilər. IoT ilə əməliyyatlar daha az enerji və resursla daha sürətli həyata keçirilə bilər. Digər tərəfdən, nəqliyyat vasitələrində IoT-nin istifadəsi havanın ölçülməsindən tutmuş çirklənmənin aşkarlanmasına və ya su ehtiyatlarından istifadə dərəcəsinə qədər geniş diapazonda baş verir. Mobil IoT isə insanlara hətta səyahət zamanı belə evdə və ya iş yerində cihazlardan istifadə etməyə imkan verir [2].
Təsəvvür edə biləcəyiniz hər hansı bir obyekti texnoloji inteqrasiyalar etməklə ağıllı etmək olar. Obyektlər Wi-Fi, Bluetooth və ya oxşar şəbəkə alətləri vasitəsilə əlçatan edilə və ya əlaqə saxlanıla bilər. Bu şəkildə digər obyektlər və ya insanlarla əlaqə saxlayaraq faydalı məqsədlər üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, mürəbbə qabı kimi istifadə edilən ağıllı banka, şəbəkə vasitəsilə mürəbbənin bitmək üzrə olduğu barədə məlumat göndərməklə, dolma dərəcəsi 10%-dən aşağı düşəndə birbaşa digər obyektlərə və ya onun sahibinə xatırlada bilər. Bundan əlavə, bazarda alış-veriş edən şəxs evdə nə qədər mürəbbə qaldığını öyrənmək üçün mobil cihazından evdə telefona qoşularaq doluluq nisbətini yoxlaya bilər [3].
IoT-nin iş sistemi; məlumatların toplanması verilənlərin emalı və ötürülməsinə əsaslanır. IoT-dən gündəlik həyatı asanlaşdıran belə sadə əməliyyatlar, eləcə də iş həyatında son dərəcə mürəkkəb əməliyyatlar üçün istifadə oluna bilər, çünki müxtəlif qurğular bir-biri ilə əlaqə saxlayır və bu ünsiyyətə uyğun hərəkət edir [3].
IoT-nin faydaları həm operativ, həm də istehlakçı üçün faydalı ola bilər. Əşyaların İnternetindən istifadənin artması ilə bir çox sektorda iş aparma tərzi dəyişdi və dəyişməyə davam edir. Əvvəllər kifayət qədər çətin və məşəqqətli proseslər olan əməliyyatlar IoT ilə sürətli və asan olur. Ehtiyatları tamamilə aradan qaldırmağı hədəfləyən tam vaxtında istehsal sistemi, istehsal prosesindəki bütün personalın çox diqqətli olmasına və son dərəcə çətin olsa da, böyükdən ən kiçik bir problemi belə həll etməyə imkan verir [3].
Tam vaxtında istehsal sistemlərində IoT material tədarükündən maşınların texniki xidmətinə, standartlaşdırmadan işçilərin performansının ölçülməsinə qədər bir çox aspektlərdə böyük faydalar təmin edir. İstehlakçı üçün şəxsi üstünlüklər isə insanlara evlərindəki demək olar ki, hər bir əşyanı uzaqdan idarə etməyə imkan verir [3].
“Əşyaların interneti” olaraq da adlandırılan IoT geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Bundan əlavə, tətbiq sahəsi daim genişlənir. Çünki hər bir yeni texnologiya həm də IoT üçün yeni sahə açmağa namizəddir. IoT-nin tətbiq sahələri Ağıllı şəhərlərdən ağıllı binalara, ağıllı protezlərdən ağıllı məişət texnikasına, ağıllı svetoforlardan ağıllı kənd təsərrüfatına və sağlamlıqdan təhlükəsizliyə qədər geniş vüsət almışdır. 2020-ci ilə kimi, İnternetə və əşyaların interneti şəbəkəsinə qoşulan cihazların sayının 20 milyarddan çox olduğu təxmin edilir. 2025-ci ilə qədər bu rəqəmin eksponensial qanunla artacağı proqnozlaşdırılır [3].
Raspberry pi bu gün tez-tez eşitdiyimiz bir sözdür, amma bəziləri onun mənasını bilir. Qabaqcıl texnologiyanın inkişafı ilə Raspberry pi bu sahədə çox uğurlu, təsirli və əhəmiyyətli bir istehsaldır. Bu baxımdan Raspberry pi nədir? Bu nə edir? Harada istifadə olunur və hansı məqsədlər üçün istifadə olunur? Biz sizin üçün tez-tez verilən suallara cavab topladıq.
Raspberry pi, inkişaf edən texnologiyanı kiçik, lakin effektiv modellərə uyğunlaşdırmaq üçün aralıq materiala verilən addır. Çağımızda Raspberry pi kiçik ölçüləri ilə böyük kompüterlərin yerinə yetirdiyi əməliyyatlara nail olur və istifadəçi sayı baxımından böyük uğurlar qazanır.
Ölçüsünü nəzərə alaraq, bir kart ölçüsündə olan Raspberry pi, satışda ən böyük partlayışa səbəb olan İngiltərə istehsalı mini kompüter adlanır. Bu kiçik ölçü alışda çox təsirlidir. Digər bir üstünlük onun qiymətidir. Qiyməti 20-50 dollar aralığında olan Raspberry pi bazarda ən çox alınan mini kompüterdir və onun populyarlığı bu gün də davam edir.
Ən maraqlı və təsir edici xüsusiyyəti proqram yazmaq imkanı verməsidir. Pi mini kompüterləri zaman keçdikcə yeniləmələr alaraq və tutumlarını artıraraq müasir kompüterlərlə eyni kateqoriyada olmağı bacarıblar. Birdən çox modeli olan mini kompüterin ehtiyaca uyğun qəbuledicisi var.
Raspberry pi, uşaqların kompüterlərin iş prinsipini aydın başa düşmələri və kodlaşdırmanı sevmələri üçün ümumi dizayn məqsədi ilə hazırlanmış və buraxılmışdır. Zaman keçdikcə Pi stolüstü kompüterlərlə rəqabət apararaq öz yerini tutmağa başladı.
Həm ölçü üstünlüyü, həm də qiyməti ilə bir çox insan tərəfindən masaüstü və ya dizüstü kompüterlərə üstünlük verilmişdir. Texnologiya inkişaf etdikcə o, digər cihazların köməkçi funksiyasını öz üzərinə götürdü. Beynəlxalq Kosmik Stansiyada da istifadə edilmişdir. Raspberry pi tam işləməsi üçün monitor, siçan, enerji təchizatı lazımdır.
Raspberry Pi modelləri nədir?
Model A, model A+, model B, model B+, Raspberry pi 2, Raspberry pi 3, Raspberry pi zero və Raspberry pi 3+, Raspberry pi 4 növdür. O, gündən-günə sürətli irəliləyiş əldə edərək, aparat və emal imkanlarını artıraraq, daha da müvəffəqiyyət qazanmışdır.
Raspberry Pi İstifadə Sahələri hansılardır?
Ağıllı məişət texnikası, hava mərkəzləri, oyun konsolları, robotlar, dron dəstəkçiləri kimi bir çox sahədə istifadə olunur. O, həmçinin radiostansiya, media, veb serverlər, kameralar, müxtəlif şəbəkələr, simsiz çap serverləri kimi sahələrdə öz yerini tapır. Bir sözlə, kiçik, lakin çox təsirli Raspberry pi çağımızın əfsanəvi ixtiralarından biridir.
